Nasz adres: Ojcowie  Jezuici Stara Wieś 778 36-200 Brzozów

tel. (13) 434 11 13 fax (13) 434 20 61

poczta elektroniczna

Bazylika Wniebowzięcia N.M.P.

STARA WIEŚ, miejscowość nad Stobnicą, od południa granicząca z Brzozowem. Widoczna z daleka okazała świątynia to największe sanktuarium Maryjne na obszarze wykraczającym poza granice Pogórza Dynowskiego. Początki miejscowości sięgają roku 1359, kiedy to Kazimierz Wielki wydal dokument lokacyjny dla osady nad Stobnicą, od miejscowych nazwanej Brzozowa. W 1384 r. wieś ta wraz z Domaradzem na okres kilku wieków darowana była biskupstwu przemyskiemu. W tym też czasie, na południe od osady, na wzgórzu, powstaje miasto o tej samej nazwie. Z czasem miasto Brzozów staje się centrum rozległego klucza dóbr biskupich, zaś osada wiejska przyjmuje nazwę Stara Wieś. Pierwszą wzmiankę o przemianowaniu dawnej Brzozowej na Starą Wieś spotyka się w roku 1460. Z czasem istniejący już kościół starowiejski staje się filialnym, przynależnym do parafii Brzozów. Taki stan będzie miał miejsce aż do połowy XIX wieku. Wiemy, że w drugiej połowie XVII wieku w Starej Wsi znajdował się drewniany kościół posiadający trzy ołtarze. Zapewne zostały one przeniesione do wzniesionego w jego miejscu w 1698 r. nowego pw. NMP. W inwentarzu tego kościoła z roku 1729 wymieniony jest cudowny obraz Zaśnięcia i Wniebowzięcia Matki Bożej, który już wówczas znajdował się w głównym ołtarzu i był przedmiotem kultu.

Na przełomie 1726 i 1727 r. ks. Franciszek Goźliński, proboszcz brzozowski i kanonik przemyski, samorzutnie zobowiązał się przekazać biskupowi Aleksandrowi Fredrze 80 000 złp. z przeznaczeniem na uświetnienie kościoła starowiejskiego. Wówczas to bp Fredro podejmując tę inicjatywę zwrócił się do prowincjała paulińskiego na Jasnej Górze, o. Konstantego Moszyńskiego ZP z propozycją sprowadzenia do Starej Wsi paulinów, gdzie podjęto by budowę nowego murowanego kościoła i klasztoru. 29 I 1728 i 22 VIII 1728 r. podpisano odpowiednie umowy. W dokumentach tych jako fundatorzy występują bp A. Fredro i ks. F. Goźliński. 2 lutego 1728 r. przybyli do Brzozowa pierwsi paulini: o. Albin Dworzański ZP i o. Idzi Szyndlarski ZP. 20 czerwca tego samego roku paulini przejęli w opiekę starowiejski kościół. Początkowo mieli tutaj rezydencję, a od 1731 r. konwikt. Wówczas zaczęli posługiwać się pieczęcią z wizerunkiem Wniebowzięcia NMP. Od 22 II 1766 r. otworzyli w Starej Wsi nowicjat.

Po przybyciu do Starej Wsi paulini podjęli się dzieła budowy murowanego kościoła i klasztoru. Przy budowie, zwłaszcza świątyni, działali najprawdopodobniej artyści sprowadzeni z zagranicy. Późnobarokową bryłę kościoła zdobią wewnątrz bogate podziały architektoniczne, a jego dwuwieżowa fasada była porównywana z fasadą kościoła w Spital am Phym w Austrii, będącą dziełem architekta J.M. Prunnera. Sam budynek klasztorny zatracił podczas późniejszych przeróbek wiele ze swego pierwotnego wyglądu. 2 VII 1760 r. nowy kościół został konsekrowany przez biskupa przemyskiego, Wacława Hieronima Sierakowskiego, pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. W dniu tym cudowny obraz Zaśnięcia i Wniebowzięcia Matki Bożej został uroczyście przeniesiony do obecnej świątyni. Kilkanaście lat później dawny drewniany kościół starowiejski został rozebrany. W okresie 58 lat pobytu w Starej Wsi paulini godnie propagowali kult cudownego obrazu. Już w 1728 r. wykonany został miedzioryt, przedstawiający obraz, z następującym podpisem: ozdoba Pogórza. Matka Boska w Starej Wsi pod Brzozowem cudowna. Pod strażą 0.0. Paulinów fundowanych przez J.W. Fredrę i Przew. Gożlińskiego Kań. Przem. i prób. Brzóz, od 1728 r." W tym samym roku wykonano kopię cudownego obrazu. Liczne pielgrzymki są potwierdzeniem znacznego wzrostu w czasach paulińskich kultu obrazu Starowiejskiej Pani.

W 1784 r. Józef II podpisał dekret kasacyjny Konwentu Paulinów w Starej Wsi. W tym okresie w konwencie starowiejskim było 10 ojców i l brat zakonny, nowicjuszy nie było. Ostatnim przełożonym był o. Kalikst Janicki. Zmarł 19 VI 1801 r. w Brzozowie i tutaj został pochowany. W oparciu o decyzje władz austriackich 5 IV 1786 r. kościół, klasztor i folwark popauliński przeszły na własność Funduszu Religijnego. W okresie 1786-1821 administratorem kapelami staro-wiejskiej był proboszcz z Brzozowa. Raz w miesiącu odprawiał on, lub w jego zastępstwie któryś z wikarych brzozowskich, w kościele w Starej Wsi mszę świętą. 20 stycznia 1821 r. biskup przemyski, Antoni Gołaszewski przesłał cesarzowi Franciszkowi I suplikę, w której prosił o ofiarowanie popaulińskiego klasztoru w Starej Wsi - przybyłym z Białorusi -jezuitom. Po wyrażeniu zgody pierwsi jezuici zamieszkali w pałacu biskupim w Brzozowie (28 X 1821 r.). W drugiej połowie grudnia 1821 r. komisje rządowa i biskupia po dokładnej lustracji przekazały jezuitom klasztor starowiejski. Po wydarzeniach Wiosny Ludów zarzucono jezuitom współudział w ruchach wyzwoleńczych. 7 maja 1848 r. cesarz austriacki Ferdynand I podpisał dekret banicyjny, na mocy którego wszyscy jezuici mieli opuścić monarchię. W okresie: lipiec 1848 - czerwiec 1852 r. kościół starowiejski znowu obsługiwali księża z Brzozowa. 23 VI 1852 r. cesarz Franciszek Józef zezwolił jezuitom na wznowienie działalności duszpasterskiej. W tym samym roku oddano jezuitom kościół i klasztor w Starej Wsi. 9 VII 1852 r. biskup przemyski, Franciszek Wierzchleyski, za zgodą brzozowskiego proboszcza, ks. Antoniego Załuskiego, wydzielił Starą Wieś z parafii Brzozów i erygował nową parafię.

Druga połowa XIX wieku stanowiła okres szczytowy w dziejach kultu religijnego w Starej Wsi. Założono wtedy m.in. bractwa Niepokalanego Serca Maryi (1859), Św. Rodziny (1893), Arcybractwo Różańca (1893. W 1982 powstała Kongregacja Mariańska dla ziemian, a w 1983 dla ziemianek. Bezsprzecznie najważniejszym wydarzeniem tego okresu była koronacja obrazu Matki Bożej 8 września 1877 roku zorganizowanego przez O. Henryka Jackowskiego SI. Koronatorem był arcybiskup Ludwik Jacobini, nuncjusz apostolski z Wiednia. Na pamiątkę tej uroczystości wmurowano w kościele w 1877 roku tablicę marmurową ze zwięzłym opisem wydarzenia. W 1899 roku O. Ignacy Mellin SI w jubileusz 500-lecia legendarnego sprowadzenia obrazu do Starej Wsi zorganizował koronację górnej sceny obrazu. 8 września 1927 roku obchodzono uroczyście rocznicę 50-lecia koronacji cudownego obrazu w Starej Wsi. W uroczystości wziąć miało udział podobno 100 000 ludzi, rozdano 40 000 komunii św. i 2000 osób bierzmowano. Podczas uroczystości ogłoszono również dokument Pius XI z dnia 7 VIII 1927 roku nadający kościołowi pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP w Starej Wsi tytuł bazyliki mniejszej.

6 grudnia 1968 r. o godzinie 5 rano w zagadkowych okolicznościach spłonął cudowny znak kultu Maryjnego i pomnik kultury polskiej z przełomu XV i XVI wieku. Wiernego odtworzenia obrazu ze Starej Wsi podjęła się Maria Niedzielska z Krakowa. 10 września 1972 r. kopię obrazu Matki Boskiej Starowiejskiej koronował powtórnie prymas Polski, kardynał Stefan Wyszyński, w asyście biskupów przemyskich: Igna­cego Tokarczuka, Stanisława Jakiela, Tadeusza Błaszkiewicza oraz biskupa opolskiego Wyciska. Stara Wieś była i jest miejscem wielu pielgrzymek. Do starowiejskiego sanktuarium pielgrzymowali m.in.: prymas Polski August kardynał Hiond, Adam kardynał Sapieha, prymas Polski Józef kardynał Glemp, Franciszek kardynał Macharski, arcybiskupi: Eugeniusz Baziak, Adam Kozłowiecki, Jerzy Ablewicz, Bronisław Dąbrowski. Ewenementem są także doroczne pielgrzymki wiernych z Tyczyna koło Rzeszowa i z Humennego na Słowacji. Tradycja pielgrzymowania Słowaków sięga już ponoć 500 lat.

Bibliografia:

J. F. Adamski, Pogórze Dynowskie, Rzeszów 1974.
J. L. Kontkowski, Sanktuarium Maryjne w Starej Wsi, Stara Wieś 1978.
S. Dydek, Stara Wieś, Brzozów 1996

[Witamy] [Bazylika] [Cudowny Obraz] [Dom Zakonny] [Willa] [Renowacja] [Muzeum]